تبلیغات عملیات ثامنالائمه؛ آغاز شكست راهبرد نظامی عراق
پنجشنبه 17 بهمن 1387 11:52 ب.ظنوع مطلب :خاطرات جنگ ،
از: سرهنگ بازنشسته علی سجادی، كارشناس ارشد مدیریت امور دفاعی و
علی حسیناحمدی كارشناس ارشد تاریخ
سال 1360 یكی از سالهای پر التهاب در تاریخ انقلاب اسلامی و كشور است. این سال مشحون از وقایع تلخ و بعضاً شیرینی است كه هریك را میتوان نقطه عطفی در تاریخ كشور و انقلاب بهشمار آورد. از نظر سیاسی، منازعات موجود بین مقامات دولتی كه دارای دیدگاههای سیاسی مختلف بودند، وحدت و یكپارچگی سیاسی كشور را نه تنها خدشهدار، بلكه كاملاً بر هم زده بود. ابوالحسن بنیصدر به عنوان اولین رئیس جمهور اسلامی ایران، پس از زمان اندكی كه به قدرت رسید، ساز مخالف نواخت و ضمن برقراری ارتباط آشكار و پنهان با گروههای مخالف و معاند سعی كرد راهی غیر از آنچه را كه امام(ره) و پیروان مخلص او میپیمودند، بپیماید. این درحالی بود كه او به عنوان جانشین فرمانده كلقوا، تمامی اختیارات لازم درخصوص جنگ را اخذ كرده بود، اما به جای اینكه از این اختیارات جهت پیشبرد امور جنگ و دفع و سركوب متجاوز استفاده كند، عملاً در جهت ایجاد تفرقه در بین نیروهای مسلح و در نتیجه شكست و هزیمت نیروهای خودی گام برمیداشت و سرانجام نیز در پرتو رهبریهای داهیانه و الهی حضرت امام خمینی(ره) و با تصویب عدم كفایت سیاسی او توسط مجلس شورای اسلامی و تنفیذ امام راحل(ره)، از مقام ریاست جمهوری خلع و با همدستی و همكاری منافقین ناگزیر به فرار از كشور شد. بیتردید این وقایع و تحولات سیاسی، در روند جنگ و جبههها نیز تأثیری بسزا داشت. با همة این احوال، رزمندگان سلحشور اسلام اعم از ارتش، سپاه و نیروهای بسیج توانسته بودند با فائق آمدن به مشكلات عظیم موجود، حركت دشمن را متوقف و حتی عملیاتهای آفندی محدودی نیز علیه او طرحریزی و اجرا كنند. با فرار بنیصدر از كشور، زمینة اتحاد و یكپارچگی نیروهای مسلح بیش از پیش فراهم و موانع موجود در این مورد كاملاً برطرف گردید. در خلال چنین تحولاتی بود كه شرایط لازم برای اجرای فرمان تاریخی و راهبردی امام(ره) مبنی بر شكستن حصر آبادان فراهم شد. این رهبر الهی به عنوان فرماندهی كل نیروهای مسلح، در تاریخ 14 آبان 1359 تدبیر خود را در این خصوص چنین صادر فرموده بود: «باید این حصر شكسته شود و به این فكر نباشند كه اگر اینها آمدند، بیرونشان میكنیم. اگر اینها آمدند، خسارت بر ما وارد میكنند. نگذارند اینها در آبادان وارد شوند. از خرمشهر بیرون كنند و حالت تهاجم بگیرند.»1
همانطور كه گفتیم با بروز تحولات سیاسی در كشور، زمینه و شرایط مساعد برای تحقق یافتن این فرمان راهبردی فراهم و بلافاصله طرحریزیها برای انجام یك عملیات بزرگ برای شكستن محاصره آبادان آغاز شد. بیشك با توجه به شرایط نیروهای مسلح در آن زمان، بار اصلی این عملیات میبایست بر دوش ارتش دلاور جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد. برای اجرای موفقیتآمیز این عملیات لازم بود امكانات گستردهای از نیروی زمینی، نیروی هوایی و حتی نیروی دریایی ارتش به پای كار آورده شود و البته نیروهای سپاه و بسیج هم آنچه را كه در توان داشتند در اختیار این عملیات سرنوشتساز قرار دادند.
موقعیت و اهمیت منطقه آبادان
منطقهای كه قرار بود عملیات ثامنالائمه در آن انجام شود، در شرق رودخانه كارون و در حد فاصل شهر آبادان و جنوب منطقه دارخوین قرار داشت. عوارض حساس منطقه، رودخانه كارون و دو جاده اهواز – آبادان و ماهشهر – آبادان بودند كه عوارض مصنوعی دیگر مانند مواضع و استحكامات دشمن، خاكریزهای متعدد، مواضع تانك و توپخانه و سنگرهای اجتماعی افراد را میتوان به آنها اضافه كرد.
در یكی از اسناد به دست آمده از لشكر سه زرهی عراق، دربارة ارزش حیاتی این منطقه برای نیروهای عراقی، آمده است: «عبور نیروهای عراقی از رودخانه كارون به منظور حصول به هدفهای سیاسی و استراتژیك بوده و نیروهای ایران تلاش كردند، نیروهای عراقی را از وصول به این هدف و نگهداری آن باز دارند. لذا نگهداری منطقه سرپل اشغالی شرق كارون، برای نیروهای عراقی اهمیتی حیاتی پیدا كرد.»2
چگونگی آمادهسازی نیروها برای انجام عملیات
در خردادماه 1360 پس از ملاقات شهید صیاد شیرازی – كه در واقع هماهنگ كننده فعالیت نیروهای ارتش و سپاه پاسداران با یكدیگر بود – با رئیس وقت شورای عالی دفاع (مقام معظم رهبری) و اخذ تدبیر از ایشان، قرار شد كه عملیات شكست حصر آبادان به صورت مشترك، با همكاری نیروهای ارتش و سپاه و بسیج انجام شود. سپس در اواخر خرداد، جلسهای با حضور ریاست ستاد مشترك ارتش (فلاحی)، فرمانده نیروی زمینی ارتش (ظهیرنژاد)، فرماندهان لشكرهای 16، 21، 77 و 92 ارتش و فرمانده سپاه پاسداران خوزستان (علی شمخانی) و با حضور حجتالاسلام اشراقی (نماینده حضرت امام) و دكتر چمران (فرمانده گروه جنگهای نامنظم) تشكیل و درخصوص چگونگی نبرد بحث شد.3 به دنبال آن در شهریور 1360، فرماندهان دلیر ارتش جمهوری اسلامی ایران با كمك سایر نیروها، مقدمات تهیه طرح عملیاتی شكستن حصر آّبادان و اجرای آن با عنوان «عملیات ثامنالائمه» را شروع كردند. لشكر 77 خراسان موظف شد طرح عملیاتی را با توجه به توان رزمی دشمن و امكانات پدافندی آنان تهیه كند. به همین دلیل این لشكر برای تكمیل استعداد رزمی خود، تیپ سه پیاده خود را نیز از منطقه غرب كشور فرا خواند تا همه یكانهای سازمانی لشكر 77 شامل 9 گردان پیاده، دو گردان تانك، گردانهای توپخانه و مهندسی، یك گردان سوار زرهی و عوامل پشتیبانی لشكر، در عملیات مزبور شركت كنند. مسئولیت كلی طرح عملیاتی به سرهنگ شهابالدین جوادی سپرده شد كه به اتفاق افسران اطلاعات و عملیات ستاد لشكر و رهنمودهای سرلشكر فلاحی، اقدامات مقدماتی طرح را آماده كند.
تشریح عملیات
این عملیات در ساعت یك بامداد روز پنجم مهرماه 1360 آغاز شد و نیروهای جمهوری اسلامی ایران توانستند در ساعت 8:32 همان روز، جاده ماهشهر – آبادان را در اختیار بگیرند، سپس از شمال به جنوب پیشروی كرده و پل قصبه را تصرف كردند. با این اقدام، امكان مقاومت از نیروهای عراقی گرفته شد و در واقع در همان روز اول عملیات، با توجه به سرعت عمل نیروهای جمهوری اسلامی ایران و گستردگی محورهای تهاجم آنان، دشمن توان مقابله خود را از دست داد. در روز دوم عملیات (ششم مهر)، درحالی كه پیشروی نیروهای جمهوری اسلامی ایران ادامه داشت، دشمن واكنش جدی از خود نشان نداد و از بعدازظهر همان روز، نیروهای عراقی به تدریج تسلیم شده و یا عقبنشینی كردند و سرانجام در پایان این روز، عملاً منطقه سرپل آزاد شد. در روز سوم علمیات هم در پی پاكسازی منطقه، محاصره آبادان به پایان رسید و فرمان حضرت امام خمینی(ره) مبنی بر شكستن حصر آبادان، در مدت 48 ساعت آفند تحقق یافت و نیروهای خودی پس از پاكسازی كامل منطقه، در ساحل شرقی رودخانه كارون استقرار یافتند. بدینترتیب بخش وسیعی از مناطق اشغالی كشور آزاد شده و محاصره شهر آبادان به پایان رسید. با شكسته شدن محاصره آبادان، تحول جدیدی در جنگ بهوجود آمد و ناكامی دشمن در جنگ از همین نقطه آغاز شد، زیرا دشمن قصد داشت كه با افزایش فشار نظامی به ایران و تصرف مناطق زیادی از كشور، به آغاز مذاكرات صلح بپردازد و در این مذاكرات خواسته خود را تحمیل كند.
شهادت فرماندهان ارتش پس از پایان یافتن عملیات
یك روز پس از پایان یافتن این عملیات (شامگاه هفتم مهرماه)، تعدادی از فرماندهان دلیر ارتش و سپاه كه با استفاده از تخصص، تجربه و نبوغ خود، مراحل مختلف انجام عملیات را هدایت كرده بودند، درحالی كه سرافرازانه با هواپیما عازم تهران بودند تا خبر فتح و پیروزی نیروهای جمهوری اسلامی ایران را به محضر فرماندهی كل قوا حضرت امام خمینی(ره) برسانند، هواپیمای آنان در نزدیكی تهران دچار سانحه شد و به شهادت رسیدند. از جمله این فرماندهان، سرلشكر شهید ولیالله فلاحی (رئیس ستاد مشترك ارتش) سرتیپ شهید سید موسی نامجوی (وزیر دفاع)، سرتیپ شهید جواد فكوری (فرمانده نیروی هوایی)، پاسدار شهید یوسف كلاهدوز (قائممقام سپاه پاسداران) و محمد جهانآرا (فرزمانده سپاه پاسداران خرمشهر) بودند.
روحشان شاد و یادشان گرامی باد.
پینوشتها:
1 – ارتش در هشت سال دفاع مقدس، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، جلد سوم، تهران، 1373، ص 244.
2 – صحیفه نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، مراكز فرهنگی انقلاب اسلامی، انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، جلد 13، ص 160.
3 – ارتش در هشت سال دفاع مقدس، صص 248 و 249.
aja.ir
علی حسیناحمدی كارشناس ارشد تاریخ
سال 1360 یكی از سالهای پر التهاب در تاریخ انقلاب اسلامی و كشور است. این سال مشحون از وقایع تلخ و بعضاً شیرینی است كه هریك را میتوان نقطه عطفی در تاریخ كشور و انقلاب بهشمار آورد. از نظر سیاسی، منازعات موجود بین مقامات دولتی كه دارای دیدگاههای سیاسی مختلف بودند، وحدت و یكپارچگی سیاسی كشور را نه تنها خدشهدار، بلكه كاملاً بر هم زده بود. ابوالحسن بنیصدر به عنوان اولین رئیس جمهور اسلامی ایران، پس از زمان اندكی كه به قدرت رسید، ساز مخالف نواخت و ضمن برقراری ارتباط آشكار و پنهان با گروههای مخالف و معاند سعی كرد راهی غیر از آنچه را كه امام(ره) و پیروان مخلص او میپیمودند، بپیماید. این درحالی بود كه او به عنوان جانشین فرمانده كلقوا، تمامی اختیارات لازم درخصوص جنگ را اخذ كرده بود، اما به جای اینكه از این اختیارات جهت پیشبرد امور جنگ و دفع و سركوب متجاوز استفاده كند، عملاً در جهت ایجاد تفرقه در بین نیروهای مسلح و در نتیجه شكست و هزیمت نیروهای خودی گام برمیداشت و سرانجام نیز در پرتو رهبریهای داهیانه و الهی حضرت امام خمینی(ره) و با تصویب عدم كفایت سیاسی او توسط مجلس شورای اسلامی و تنفیذ امام راحل(ره)، از مقام ریاست جمهوری خلع و با همدستی و همكاری منافقین ناگزیر به فرار از كشور شد. بیتردید این وقایع و تحولات سیاسی، در روند جنگ و جبههها نیز تأثیری بسزا داشت. با همة این احوال، رزمندگان سلحشور اسلام اعم از ارتش، سپاه و نیروهای بسیج توانسته بودند با فائق آمدن به مشكلات عظیم موجود، حركت دشمن را متوقف و حتی عملیاتهای آفندی محدودی نیز علیه او طرحریزی و اجرا كنند. با فرار بنیصدر از كشور، زمینة اتحاد و یكپارچگی نیروهای مسلح بیش از پیش فراهم و موانع موجود در این مورد كاملاً برطرف گردید. در خلال چنین تحولاتی بود كه شرایط لازم برای اجرای فرمان تاریخی و راهبردی امام(ره) مبنی بر شكستن حصر آبادان فراهم شد. این رهبر الهی به عنوان فرماندهی كل نیروهای مسلح، در تاریخ 14 آبان 1359 تدبیر خود را در این خصوص چنین صادر فرموده بود: «باید این حصر شكسته شود و به این فكر نباشند كه اگر اینها آمدند، بیرونشان میكنیم. اگر اینها آمدند، خسارت بر ما وارد میكنند. نگذارند اینها در آبادان وارد شوند. از خرمشهر بیرون كنند و حالت تهاجم بگیرند.»1
همانطور كه گفتیم با بروز تحولات سیاسی در كشور، زمینه و شرایط مساعد برای تحقق یافتن این فرمان راهبردی فراهم و بلافاصله طرحریزیها برای انجام یك عملیات بزرگ برای شكستن محاصره آبادان آغاز شد. بیشك با توجه به شرایط نیروهای مسلح در آن زمان، بار اصلی این عملیات میبایست بر دوش ارتش دلاور جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد. برای اجرای موفقیتآمیز این عملیات لازم بود امكانات گستردهای از نیروی زمینی، نیروی هوایی و حتی نیروی دریایی ارتش به پای كار آورده شود و البته نیروهای سپاه و بسیج هم آنچه را كه در توان داشتند در اختیار این عملیات سرنوشتساز قرار دادند.
موقعیت و اهمیت منطقه آبادان
منطقهای كه قرار بود عملیات ثامنالائمه در آن انجام شود، در شرق رودخانه كارون و در حد فاصل شهر آبادان و جنوب منطقه دارخوین قرار داشت. عوارض حساس منطقه، رودخانه كارون و دو جاده اهواز – آبادان و ماهشهر – آبادان بودند كه عوارض مصنوعی دیگر مانند مواضع و استحكامات دشمن، خاكریزهای متعدد، مواضع تانك و توپخانه و سنگرهای اجتماعی افراد را میتوان به آنها اضافه كرد.
در یكی از اسناد به دست آمده از لشكر سه زرهی عراق، دربارة ارزش حیاتی این منطقه برای نیروهای عراقی، آمده است: «عبور نیروهای عراقی از رودخانه كارون به منظور حصول به هدفهای سیاسی و استراتژیك بوده و نیروهای ایران تلاش كردند، نیروهای عراقی را از وصول به این هدف و نگهداری آن باز دارند. لذا نگهداری منطقه سرپل اشغالی شرق كارون، برای نیروهای عراقی اهمیتی حیاتی پیدا كرد.»2
چگونگی آمادهسازی نیروها برای انجام عملیات
در خردادماه 1360 پس از ملاقات شهید صیاد شیرازی – كه در واقع هماهنگ كننده فعالیت نیروهای ارتش و سپاه پاسداران با یكدیگر بود – با رئیس وقت شورای عالی دفاع (مقام معظم رهبری) و اخذ تدبیر از ایشان، قرار شد كه عملیات شكست حصر آبادان به صورت مشترك، با همكاری نیروهای ارتش و سپاه و بسیج انجام شود. سپس در اواخر خرداد، جلسهای با حضور ریاست ستاد مشترك ارتش (فلاحی)، فرمانده نیروی زمینی ارتش (ظهیرنژاد)، فرماندهان لشكرهای 16، 21، 77 و 92 ارتش و فرمانده سپاه پاسداران خوزستان (علی شمخانی) و با حضور حجتالاسلام اشراقی (نماینده حضرت امام) و دكتر چمران (فرمانده گروه جنگهای نامنظم) تشكیل و درخصوص چگونگی نبرد بحث شد.3 به دنبال آن در شهریور 1360، فرماندهان دلیر ارتش جمهوری اسلامی ایران با كمك سایر نیروها، مقدمات تهیه طرح عملیاتی شكستن حصر آّبادان و اجرای آن با عنوان «عملیات ثامنالائمه» را شروع كردند. لشكر 77 خراسان موظف شد طرح عملیاتی را با توجه به توان رزمی دشمن و امكانات پدافندی آنان تهیه كند. به همین دلیل این لشكر برای تكمیل استعداد رزمی خود، تیپ سه پیاده خود را نیز از منطقه غرب كشور فرا خواند تا همه یكانهای سازمانی لشكر 77 شامل 9 گردان پیاده، دو گردان تانك، گردانهای توپخانه و مهندسی، یك گردان سوار زرهی و عوامل پشتیبانی لشكر، در عملیات مزبور شركت كنند. مسئولیت كلی طرح عملیاتی به سرهنگ شهابالدین جوادی سپرده شد كه به اتفاق افسران اطلاعات و عملیات ستاد لشكر و رهنمودهای سرلشكر فلاحی، اقدامات مقدماتی طرح را آماده كند.
تشریح عملیات
این عملیات در ساعت یك بامداد روز پنجم مهرماه 1360 آغاز شد و نیروهای جمهوری اسلامی ایران توانستند در ساعت 8:32 همان روز، جاده ماهشهر – آبادان را در اختیار بگیرند، سپس از شمال به جنوب پیشروی كرده و پل قصبه را تصرف كردند. با این اقدام، امكان مقاومت از نیروهای عراقی گرفته شد و در واقع در همان روز اول عملیات، با توجه به سرعت عمل نیروهای جمهوری اسلامی ایران و گستردگی محورهای تهاجم آنان، دشمن توان مقابله خود را از دست داد. در روز دوم عملیات (ششم مهر)، درحالی كه پیشروی نیروهای جمهوری اسلامی ایران ادامه داشت، دشمن واكنش جدی از خود نشان نداد و از بعدازظهر همان روز، نیروهای عراقی به تدریج تسلیم شده و یا عقبنشینی كردند و سرانجام در پایان این روز، عملاً منطقه سرپل آزاد شد. در روز سوم علمیات هم در پی پاكسازی منطقه، محاصره آبادان به پایان رسید و فرمان حضرت امام خمینی(ره) مبنی بر شكستن حصر آبادان، در مدت 48 ساعت آفند تحقق یافت و نیروهای خودی پس از پاكسازی كامل منطقه، در ساحل شرقی رودخانه كارون استقرار یافتند. بدینترتیب بخش وسیعی از مناطق اشغالی كشور آزاد شده و محاصره شهر آبادان به پایان رسید. با شكسته شدن محاصره آبادان، تحول جدیدی در جنگ بهوجود آمد و ناكامی دشمن در جنگ از همین نقطه آغاز شد، زیرا دشمن قصد داشت كه با افزایش فشار نظامی به ایران و تصرف مناطق زیادی از كشور، به آغاز مذاكرات صلح بپردازد و در این مذاكرات خواسته خود را تحمیل كند.
شهادت فرماندهان ارتش پس از پایان یافتن عملیات
یك روز پس از پایان یافتن این عملیات (شامگاه هفتم مهرماه)، تعدادی از فرماندهان دلیر ارتش و سپاه كه با استفاده از تخصص، تجربه و نبوغ خود، مراحل مختلف انجام عملیات را هدایت كرده بودند، درحالی كه سرافرازانه با هواپیما عازم تهران بودند تا خبر فتح و پیروزی نیروهای جمهوری اسلامی ایران را به محضر فرماندهی كل قوا حضرت امام خمینی(ره) برسانند، هواپیمای آنان در نزدیكی تهران دچار سانحه شد و به شهادت رسیدند. از جمله این فرماندهان، سرلشكر شهید ولیالله فلاحی (رئیس ستاد مشترك ارتش) سرتیپ شهید سید موسی نامجوی (وزیر دفاع)، سرتیپ شهید جواد فكوری (فرمانده نیروی هوایی)، پاسدار شهید یوسف كلاهدوز (قائممقام سپاه پاسداران) و محمد جهانآرا (فرزمانده سپاه پاسداران خرمشهر) بودند.
روحشان شاد و یادشان گرامی باد.
پینوشتها:
1 – ارتش در هشت سال دفاع مقدس، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، جلد سوم، تهران، 1373، ص 244.
2 – صحیفه نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی)، مراكز فرهنگی انقلاب اسلامی، انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، جلد 13، ص 160.
3 – ارتش در هشت سال دفاع مقدس، صص 248 و 249.
aja.ir
نوشته شده توسط: صمد | آخرین ویرایش:- | نظرات ()
